Sociaal Schadelijk Nieuws, Witte Waanzin

De NOS vertaalt Nelson Mandela opzettelijk verkeerd

D

NOS berichtte trots over de bekendmaking dat Beeld & Geluid het oudst bewaard interview met Nelson Mandela in haar bezit heeft. Het in 1956 afgegeven interview werd door de Nelson Mandela Foundation uitgeroepen tot het oudste tv-interview. Het is een belangrijk tijdsdocument waarin de icoon zijn woorden heel zorgvuldig koos omdat hij aan den lijve ondervond wat woorden konden doen in Zuid-Afrika. De NOS vertaalde vervolgens opzettelijk de woorden van Mandela verkeerd.

Hiltermann’s bijdrage

De NOS heeft in haar stuk aangegeven dat niet het hele interview bewaard is gebleven maar een fragment, want waarom zou je als publieke omroep materiaal bewaren van een anti-apartheidsvrijheidsstrijder. Het was voor een programma van de Vietnam oorlog en de Apartheid vergoelijkende journalist GJB Hiltermann genaamd Boeren en Bantoes voor de AVRO. Ik ga geen lijn trekken tussen AVRO 3FM DJ Mark van der Molen en hoe hij Anousha Nzume toebeet dat zij haar recent toegekende subsidie maar moest gebruiken voor ‘hoofdtelefoons met uit 18-karaats goud geëtste vagina’s als oorschelpen’.

De betiteling van Hiltermann’s programma is een interessante alliteratie. Je zouden denken dat Bantoes eerder genoemd zouden worden, simpelweg ook omdat ze eerder waren. Maar het waren de Boeren die als eerste genoemd werden. Natuurlijk denk ik nu. Die zijn tenslotte van Nederlandse afkomst. Wat de context van het interview met Mandela binnen het programma was is niet duidelijk gemaakt. Er wordt vrij summier over het programma geschreven en het programma zelf is niet openbaar gemaakt. Daar moet je zoals met alles bij Beeld & Geluid die een ‘structurele Rijksbedrage ontvangen op grond van de Mediawet’, voor betalen om te zien. Vonden de NOS en de AVRO het niet waard om er nu nog een keer voor te betalen?

The politics of credit

Interessant aan de bekendmaking is dat de NOS aangeeft niet te kunnen achterhalen wie het interview heeft afgenomen.Ze schrijven dat dit fragment niet zelf door Hiltermann is opgenomen, maar is aangekocht. De AVRO radiodocumentaire maker Pieter Varenkamp vertelde in Trouw in 1999 dat Hiltermann Mandela in 1961 heeft gesproken, maar nu moeten we daaraan twijfelen. Vergiste Varenkamp zich niet en deed hij simpelweg mee aan de mythevorming rondom de man in de aanloop naar zijn laatste radio uitzending? Varenkamp plaatste Mandela in een rijtje prominenten en tijdens het lezen vroeg ik mij af of Hiltermann daadwerkelijk Mandela heeft gesproken en ook aan hem Apartheid probeerde goed te praten. Of was dat alleen iets voor het thuisfront?

Het is eigenlijk heel raar dat men niet weet wie de maker is van het gevonden fragment. Niet alleen omdat wij in Nederland nogal fervente archivarissen zijn, er zijn nog scheepsdagboeken van de 17e eeuw te vinden in Middelburg. Maar ook omdat als het aangekocht is er een bonnetje ergens moet zijn. En als wij ergens goed in zijn is vragen om het bonnetje. Op dat bonnetje zou je dan toch kunnen terugvinden wie het gefilmd heeft en wie het interview heeft afgenomen? De kans is dan ook groot dat het oorspronkelijk interview dan ook door een zwarte Zuid-Afrikaanse maker is gemaakt. De namen van zwarte makers of intellectuelen werden en worden nogal vaak vergeten door instellingen waar witte mensen de leiding hebben.

De NOS en White Supremacy

In het bericht over de bekendmaking poogde de NOS ook de woorden van Mandela uit het Engels te vertalen. En zoals vaker met Nederlandse ondertitels gebeurt er iets eigenaardigs. Er worden andere woorden gekozen dan de daadwerkelijke Nederlandse equivalenten. Hierdoor wordt een andere boodschap doorgegeven dan datgene wat de geïnterviewde werkelijk zegt. Op Twitter merkte politiek commentator en oprichter van studentenvereniging African Students United Kiza Magendane dit voor het eerst op:

En hij heeft gelijk. De snelheid om een concept als white supremacy te vervlakken tot ‘blanke overheersing’ is bijzonder. Juist in een bericht waarin het belang van de authenticiteit van de woorden van Nelson Mandela wordt benadrukt, is het des te vreemder dat, door middel van een vertaling, de intellectuele inhoud van wát hij zegt onschadelijk wordt gemaakt. Is de bekendmaking dan voor de NOS alleen interessant omdat Nelson Mandela sinds zijn vrijlating als een bovenmenselijke mythologisch figuur wordt gepresenteerd waar iedereen fijne gevoelens op wil kunnen projecteren? Er is een reden waarom de vrijheidsstrijder veroordeeld werd voor hoogverraad en tot 2008 op de terroristenlijst van de Verenigde Staten stond, hij was toen 90.

Ik denk dat dat ook de reden zou kunnen zijn waarom de NOS zijn gedachtegoed nu verkeerd vertaalt. White supremacy gaat namelijk niet slechts om interpersoonlijke onderdrukking waar slachtoffers, volgens de inmiddels gebleken cultureel ontwikkelde Nederlandse redenatie, overheen zouden moeten kunnen stappen. White supremacy gaat om systematische en structurele vertoningen van macht gebaseerd op de verheffing van witte mensen. Apartheid was gebaseerd niet op slechts overheersing maar op het natuurlijk laten ogen van die verheffing, het verder ontwikkelen en in stand houden van de ongelijkwaardigheid gebaseerd op ras en etniciteit dat tijdens kolonialisme werd ingezet.

Verheffing van witte mensen vs. verrijking van ons allemaal

Het moment dat de NOS het concept ‘blank’ blijft gebruiken alsof het de normaalste woord van de wereld is doet het opzettelijk mee aan het natuurlijk laten ogen van deze definiëring en verheffing van mensen die niet geracialiseerd willen worden. Daarom lees en hoor je bijvoorbeeld nooit over ‘autochtonen’ maar kent iedereen de term ‘allochtoon’ en hebben sommigen het ook geïnternaliseerd alsof het een ‘natuurlijke’ beschrijving is. Het is de vraag dan of te verwachten is of de staatsomroep deze verheffing van mensen die niet geracialiseerd willen worden, maar wel anderen racialiseren, kan of wil beëindigen. Met zo’n beëindiging hoort dan ook het daadwerkelijk begrijpen en accepteren wat het intellectueel erfgoed van een vrijheidsstrijder als Mandela is.

De acceptatie van zijn boodschap houdt een verrijking van ons taalgebruik in. Het enige wat we daarvoor hoeven in te ruilen is ons raciaal hiërarchische kijk op de samenleving en de wereld. Dat is in ieder geval minder duur dan €29,95, en €2,95 voor administratiekosten, om Boeren en Bantoes te zien.

Comments

comments