Afstandelijke Handlangers, State of Debate

De reden waarom Bas Heijne niet over Joke Kaviaar schreef

Bas Heijne vindt dat we bezig zijn met heksenjachten. Voor zijn nieuwste column gebruikte hij de ophef rondom de uitspraken van DJ Ten Walls (homofobie), Nobelprijswinnaar Tim Hunt (seksisme) en rector Ahmet Akgündüz (ultra-nationalisme en homofobie), om te praten over de vrijheid van meningsuiting. Met de column probeerde hij een Amerikaans geluid, het opnemen voor mensen die racisme, seksisme, islamofobie en homofobie bezigen, in het Nederlands debat te introduceren. Alleen hoefde dat eigenlijk niet, gezien we in Nederland al een poos geleden extreme standpunten als normaal zijn gaan beschouwen.

In de VS zijn, bijvoorbeeld op universiteiten door studenten, campagnes gevoerd om mensen die uitsluiting propageren niet te belonen met sprekers uitnodigingen. Hier gebeurt dat door het CIDI. Recentelijk waren er ook schrijvers van de PEN vereniging die de uitreiking van een literaire prijs aan Chalie Hebdo onkies vonden. Daar was weer een backlash tegen gekomen, geleid door Salman Rushdie. En nu spreekt zelfs Jerry Seinfeld zich uit over de beperking van zijn vrijheid om te kunnen zeggen wat hij wilt. Mensen rollenbollen daar spreekwoordelijk over straat, omdat het publiek niet meer passief toekijkt hoe hun instituten uitingen van racisme en seksisme verdedigen of gedogen. Hier mocht de PVV het voortbestaan van De Willem Arondéus Lezing bedreigen omdat Thomas von der Dunk het waagde om kritische passages over de PVV erin op te nemen. Nee, extremisten hebben hier niks te vrezen. Eerder andersom.

Vis noch vlees

Flavia Dzodan vertelde me ooit dat je nooit een tekst moet bekritiseren op de potentie van het onderwerp maar op wat de auteur werkelijk over het onderwerp heeft geschreven. Het is een goeie les om de tekortkomingen van schrijvers te accepteren en hun teksten op basis van hun tentoongestelde kunde te appreciëren. Zo ook moet ik accepteren dat Heijne voor altijd polemische onderwerpen omtovert tot stukken die vis noch vlees zijn. Hij flikt het keer op keer weer om ideologisch in het midden te eindigen, niet echt een mening te ventileren en je als lezer gefrustreerd achter te laten met het gevoel dat je je tijd hebt verspild.

Ik accepteer dat Bas Heijne voor altijd polemische onderwerpen omtovert tot stukken die vis noch vlees zijn.

Maar zelfs met Dzodan’s advies in mijn achterhoofd, kan ik het niet laten om benieuwd te zijn hoe Heijne’s argument zouden overkomen met Joke Kaviaar als voorbeeld. Zij is namelijk echt iemand die men monddood probeert te maken. Niet alleen met ophef online maar met fysieke verwijdering uit het publiek debat door de staat. Zij is namelijk veroordeeld voor opruiing omdat ze zich uitsprak tegen ons asielbeleid. Het zou interessanter, en gevaarlijker, zijn geweest als Heijne zijn zaterdagcolumn had ingezet om het over haar veroordeling te hebben.

Is ageren tegen racisme, en het Nederlands asielbeleid, onderdeel van dezelfde ‘reactionaire tendens tegen gelijkdenken’ als Ten Wall’s homofobie, Hunt’s seksisme en Akgündüz’ ultra-nationalisme? Ik ga er nu even vanuit dat Heijne dat niet vindt. Daarmee zie je hoe de bundeling van de drie heren, door hun huidige zichtbaarheid in de media, de eerste denkfout was in Heijne’s column. Hoewel Heijne het doet lijken alsof dezelfde groep zich tegen de uitspraken van de heren keert, is dat een luie representatie van de werkelijkheid. Het verzet tegen de uitspraken van de heren komt namelijk uit drie verschillende richtingen.

Ten Walls kan een CDA’er zijn

Dezelfde mensen die zeggen dat ze tegen homofobie zijn gebruiken homofobie vaker dan niet als een stok om Nederlanders van Marokkaanse of Turkse afkomst spreekwoordelijk mee te slaan. Die zijn namelijk sinds Pim Fortuyn zogenaamd dé doelgroep waar homoseksuelen het meeste last van hebben. Het land dat nog steeds weigerambtenaren heeft, en politieke partijen die in het parlement tegen voorstellen voor gelijkwaardige rechten voor homoseksuelen zijn, ging zich qua homofobiebestrijding meer focussen op etnische groepen met de minste (politieke) macht in de samenleving.

Investeer proportioneel net zo veel in de beeldvorming dat witte mannen tussen 18 en 65 jaar homoseksualiteit niet accepteren als andere groepen.

Inmiddels hebben ministers integratienota’s na diversiteitsprojecten gelanceerd om voornamelijk deze etnische doelgroep te leren dat homoseksualiteit geaccepteerd moet worden. Zonder die acceptatie kan je burger zijn in Nederland volgens die programma’s. Niks mis mee, maar investeer dan proportioneel hetzelfde in programma’s voor CDA’ers, SGP’ers, Christen Unie leden en gewoonweg witte Nederlandse mannen tussen de 18 en 65. In 2008 bleek deze laatste groep namelijk verantwoordelijk te zijn voor 86% van de geweldsdelicten tegen homoseksuelen. Of de ‘minderheden industrie’ in Nederland het wegvallen van deze institutionele geldstroom okay vinden of niet is een ander probleem.

Overigens is ‘homo-nationalisme’ de term voor het gebruiken van homofobie om xenofobische framing in stand te houden. De frame is namelijk dat wij in hier in het Westen beschaafder zijn dan andere samenlevingen omdat wij als samenleving zogenaamd homoseksualiteit geaccepteerd hebben. En laat nou net dat zowel Heijne als Bussemakers, naar mijn weet, die term tot nu toe nooit hebben opgenomen in hun columns en beleidsstukken. Ze zouden het eigenlijk wel moeten kennen. Ten Walls en homofobie worden zogenaamd monddood gemaakt volgens Heijne, maar de politieke leider van het CDA Sybrand Buma zat gisteren gewoon in Buitenhof.

De waarde van vrouwen

Ook de mensen die zich uitspreken tegen Tim Hunt zijn niet dezelfde die zich uitspreken tegen Ten Walls of Akgündüz. Waar men bijvoorbeeld in de festival wereld op dit moment goede stappen neemt om op te komen tegen uitsluiting in hun publiek, zien we dat nog niet terug in hun programmering. We vinden het geweldig als festival organisatoren zich massaal uitspreken tegen homofobie, door bijvoorbeeld Ten Walls niet meer te boeken, maar de aanpak van de geringe aanwezigheid van vrouwelijk talent achter de draaitafels heeft niet dezelfde urgentie.

Veel mannen zijn voor vrouwen emancipatie totdat ze zelf wat moeten inleveren om dat mogelijk te maken.

Waarom de #ophef, en de algehele strijd tegen de achterstelling van vrouwen, niet grotere proporties aanneemt komt door onze cultureel conservatieve gedachtes over de waarde van vrouwen voor de samenleving. Daarom zetten we liever programma’s op voor vrouwen emancipatie over de hele wereld maar houdt Nederland een vrouwenquotum voor bedrijven tegen. Ook hier wordt een gunstiger beeld geschetst van Nederland ten opzichte van de wereld. Onder de oppervlakte zijn we niet veel beter dan de rest van de wereld. Veel mannen zijn voor vrouwen emancipatie totdat ze zelf wat moeten inleveren om dat mogelijk te maken.

Vrouwen hebben, de hashtag #distractinglysexy en grappen op Twitter daargelaten, net als in het bedrijfsleven, de politiek en de ambtenarij ook in de academische wereld een harde glazen plafond om te trotseren. De opmerkingen van Hunt horen bij een institutionele houding dat vrouwen structureel achterstelt en grotendeels uit bereik van topposities houdt binnen de academische wereld. Dat is niet alleen zo in het Verenigd Koninkrijk, maar ook hier in Nederland. Volgens het landelijk netwerk Vrouwelijke Hoogleraren waren in 2012 slechts 14,8% van de hoogleraren in Nederland vrouw. Ik durf niet eens te zoeken naar hoeveel vrouw zijn en een diverse culturele achtergrond hebben.

Neo-liberaal voorbeeld

Zo ook horen de uitspraken van Akgündüz bij de institutionele ontkenning van de Armeense genocide door de Turkse staat en de onderdrukking van minderheden in het land. Tot voor kort werden bijvoorbeeld de vrouwelijke Koerdische strijders, waar men in het Westen nu vol lof over spreekt, terroristen genoemd. Heel kort door de bocht was dit omdat Turkije de Koerdische strijd voor (culturele) autonomie als een terroristisch daad beschouwt. Mijn naam bijvoorbeeld, zou ik tot voor kort in Turkije niet kunnen spellen omdat de letter ‘q’ in het Koerdisch alfabet voorkwam en daardoor verboden was. Journalisten die over de Koerdische kwestie schrijven, en dat niet in ideologische lijn doen met het standpunt van de staat, worden stelselmatig vervolgt voor terrorisme verheerlijking. Dit werd pas in Nederland groot opgemerkt toen de Nederlandse journalist  Fréderike Geerdink daarvoor werd opgepakt, op de dag dat minister Koenders op bezoek was in Turkije. De politieke, culturele en economische onderdrukking waar Koerden, en andere (etnische) minderheidsgroepen in Turkije aan onderworpen zijn, is iets waar de NAVO bondgenoten al jaren een oogje voor dichtknijpen.

Rechts Nederland likkebaardend naar kijkt likkebaardend naar hoe Turkije het neo-liberalisme heeft ingevoerd.

Dit doen ze omdat het land een politiek belangrijke geografische ligging heeft, zo grenzend aan Irak en Iran, en omdat het een neo-liberaal paradijs is. Het protest tegen het omkappen van bomen in Gezi Park in 2013 ging voornamelijk over de complete uitholling van het land door het neo-liberaal economisch beleid sinds de jaren 80. Het land is een schoolvoorbeeld voor waar Nederland naar toe ontwikkelt. Turkije is overigens ook een van onze belangrijkste handelspartners. Vorig jaar hebben we voor €5 miljard aan goederen daar naartoe geëxporteerd. Het indammen van mogelijkheden om op collectieve wijze economisch voor jezelf op te komen, zoals in Turkije, is een scenario waar rechts Nederland likkebaardend naar kijkt en beleidsmatig en institutioneel naar toewerkt. Dat PostNL door de belastingdienst hun postbodes als zelfstandige ondernemers mag categoriseren, en daardoor allerlei belastingtechnische verplichtingen ontloopt, is daar het zoveelste voorbeeld van. De aanwezigheid van figuren als Akgündüz is het resultaat van een samenloop van historische economische banden, maar ook van de wil om te profiteren van onderdrukking en uitbuiting.

Een vervolgingsregime

Heijne’s ‘slachtoffers’ van de digitale hordes zijn overigens ook nog eens drie mannen die het wel redelijk goed hebben. Ten Walls kan na de afgezegde boekingen straks een andere naam gebruiken en wordt zo weer geboekt zonder dat het grotere publiek daarvan op de hoogte is (of erg vindt). De Nobelprijswinnaar Hunt heeft dan wel een honoraire leerstoel verloren, maar zijn werk zal geciteerd blijven worden en zijn invloed daarom onverminderd hoog. En rector van de Islamitische Universiteit Rotterdam Akgündüz heeft weliswaar minister van Onderwijs Jet Bussemaker aan zijn broek die om zijn hoofd roept, maar die niks kan omdat zijn universiteit geen subsidie ontvangt.

Joke Kaviaar’s veroordeling is vooral schrijnend omdat zij letterlijk voor het ontbreken van humor is opgepakt.

Met de recente definitieve veroordeling van Joke Kaviaar en de vervolging van Kno’Ledge Cesare, Abdulkasim Al-Jaberi en Thomas van Beersum wordt een ander patroon zichtbaar dan degene die Heijne krakkemikkig in elkaar heeft gezet. Stuk voor stuk hebben mensen die racisme aan de kaak stellen het aan de stok gekregen met de politie en het Openbaar Ministerie. En hun fragiele, of niet-bestaande, institutionele posities maakt hen flink kwetsbaarder tegen pogingen om hen monddood te maken. Hierdoor lijkt het alsof het OM een actief vervolgingsregime heeft opgezet tegen racisme bestrijders en juist daders van racisme zo veel mogelijk met rust laat. Dit zien we bijvoorbeeld na de publicaties van het zoveelste onderzoek naar discriminatie binnen het politiewezen. Elke keer weer een bevestiging van een eerder onderzoek waar met de resultaten uiteindelijk vrij weinig mee is gedaan.

Het relativeren van iemand naar zijn dood sturen

Kaviaar’s veroordeling is vooral schrijnend omdat zij letterlijk voor het ontbreken van humor is opgepakt. In haar teksten ontbraken volgens de rechtbank ‘stijlfiguren van politieke satire of sarcastische toonzetting of overdrijving’. Dit is dus waarom figuren als Jan Dijkgraaf, Dominique Weesie, Marck Burema, Annabel Nanninga, Bas Paternotte, Jan Roos en hun dertien in een dozijn na-apers als Luuk Koelman, Bart Schut, Bart Nijman en Bert Brussen op dit moment wegkomen met hun racistisch getreiter. Het lijkt erop dat het OM er vanuit gaat dat ze de dingen die ze schrijven niet menen door hun schrijfstijl. Maar de toegelaten reacties op hun stukken doet vermoeden dat ze hun ‘grappen’ juist wel menen. De ophitsing en de opruiing komt aan bij het beoogd publiek. Het ‘relativeringsvermogen’, wat volgens de rechtbaank ook bij Kaviaar ontbreekt, dat nodig is om de ‘grappen’ van Dijkgraaf en co te begrijpen komt voort uit het vermogen om een ander als ongelijkwaardig te behandelen.

Het OM was geschokt dat zoveel mensen Al-Jaberi’s woorden overnamen.

Tegen Al-Jaberi aan de andere hand is pas afgezien van vervolging na de massale verontwaardiging over het vervolgen van iemand omdat hij ‘fuck de koning’ riep. Dat het met anti-racisme te maken had, en Al-Jaberi een directe verband tussen Zwarte Piet en de Gouden Koets maakte, namen de meeste voor lief. Het ging hen om de mogelijkheid om ‘fuck de koning’ te kunnen roepen. Voor veruit de meeste die zich tegen de vervolging utispraken ging het om hun eigen vrijheid van meningsuiting. Daarom werd de persoon en boodschap van Al-Jaberi al snel losgekoppeld van het voorval en was het vrij spel om hem te beschimpen zoals Stephan Sanders, zonder bronvermelding van zijn zogenaamde ‘Al-Jaberi quotes’, ook vrijwel meteen deed. Het OM gaf aan dat pas na de massale verontwaardiging, en het Lucky TV fragment, ze van vervolging afzagen. Ze waren geschokt dat zoveel mensen voor het kunnen roepen van ‘fuck de koning’ opkwamen. En zelfs na het publieke statement dat de vervolging gestaakt zou worden kreeg Al-Jaberi alsnog een beschikking voor een boete thuis toegestuurd. Als de afhandeling van de zaak niet zo geniepig leek zou je de stunteligheid bijna grappig kunnen vinden.

Politie bescherming is een luxe goed

Het contrast met bijvoorbeeld de vervolging van CDA politicus Michel Rog, waar ik tegen aangifte heb gedaan begin december, is tekenend. Sinds januari vraag ik tevergeefs om de week of er al schot in de zaak zit. Kat in bakkie zou je denken omdat de tweet nog steeds (!) online staat en Rog en Buma voor de camera’s van PowNed bevestigden dat de tweet ook daadwerkelijk van Rog afkomstig was. Ik weet niet eens of hij al verhoord is over de tweet. Afgelopen donderdag kreeg ik daarnaast te horen van de agent die mijn aanvullende aangiftes optekende dat het voor mijn geloofwaardigheid niet goed was om ‘op alle slakken zout te leggen’. Met andere woorden, ik zou racistische en beledigende uitingen over mij maar zonder de politie moeten trotseren. Dit is het tegenovergestelde van de constatering van de Politie dat ‘wanneer niet tegen discriminatie wordt opgetreden de fundamentele rechten van mensen in een democratische samenleving [worden] aangetast.’ Door tijd en ruimte ga ik nu maar even niet in op de kilheid van de brief die ik van burgemeester Van der Laan ontving nadat ik hem om politie bescherming vroeg tegen de doodsbedreigingen die ik heb ontvangen.

Een agent vertelde mij tijdens het optekenen van mijn aangiftes dat het voor mijn geloofwaardigheid niet goed was om ‘op alle slakken zout te leggen’.

Volgens Heijne’s logica zou ik geen aangifte tegen Rog hebben moeten doen. Maar omgekeerd betekent dit dat de staat dat ook niet tegen Kaviaar, Al-Jaberi of Van Beersum zou moeten doen. Maar dat zie ik Heijne niet zo snel in een column verkondigen. Zelf heb ik uit angst om ook vervolgd te worden, mezelf tot afgelopen dinsdag wat afzijdig gehouden over de vervolgingen van racisme bestrijders. Het OM neemt namelijk flink zijn tijd om te beslissen of het mij gaat vervolgen of niet na de aangifte tegen mij door Jan Roos. Het zou kunnen zijn dat er naar een reden wordt gezocht om ook mij aan te pakken. Dat ik de tweet waarin ik Jan Roos voor racist uitmaak afsluit met ‘lol’ maakt het waarschijnlijk moeilijker. De tweet was immers humoristisch bedoelt. Waar andere zogenaamd ‘met humor’ met de meest racistische uitingen migratie, diversiteit en de multiculturele samenleving aanvallen, heb ik mezelf zonder het te beseffen misschien met humor beschermd. We zullen zien.

Oneven speelveld

Zeker na de aanslagen op Charlie Hebdo willen we niet toegeven dat het toelaten van sommigen meningen de uitsluiting van anderen betekent. In Heijne’s column heeft hij daar totaal geen zicht op en presenteert hij vooral Ten Walls en Tim Hunt als slachtoffers. Mannen wiens broodwinning zogenaamd in gevaar is doordat de organisaties waar ze aan verbonden zijn gevolgen verbinden aan hun abjecte meningen. En terwijl hij Walls, Hunt en Akgündüz voorbeelden noemt van ‘vitale, reactionaire tendensen’ tegen gelijkdenken, zijn zij eigenlijk de behoeders van een oude exclusieve gevestigde orde.

Bas Heijne gaat uit van een situatie waarbij dader en slachtoffer evenveel macht hebben.

De grootste misser van Heijne’s column is dat hij in feite voor een oneven speelveld pleit waar de zwakkeren ook nog eens zonder doelman spelen. Hij gaat namelijk uit van de ideale situatie waarin de doelwitten van de heren dezelfde macht hebben als hen. Dan zou je de grote groepen die zich online uitspreken tegen de abjecte meningen van de heren inderdaad niet nodig hebben. Maar hun doelwitten zijn juist de sociaal, politiek, economisch of cultureel zwakkeren in de samenleving. Juist zij moeten niet een schop na moeten accepteren in het publiek debat. Juist zij moeten naar politie en werkgevers van daders kunnen stappen om zichzelf te beschermen. Want op dit moment vindt Heijne in ieder geval dat de slachtoffers van Walls, Hunt en Akgündüz het maar zelf moeten rooien. En dat terwijl zij niet dezelfde toegang tot middelen als de heren hebben om zich te verweren. Door zijn oproep tegen solidariteit met hun slachtoffers geeft Heijne geen tegengas maar juist ruimte aan meer racisme, meer homofobie, meer seksisme en meer ultra-nationalisme.

Foto door Naphtali Marhall via StockSnap.io

 

>>Steun de crowdfundingcampagne voor de talkshow!<<

Comments

comments