Sociaal Schadelijk Nieuws
Leave a comment

Hoe je als lezer moet opletten voor de belangen achter het nieuws

Ik zal het maar meteen uit de doeken doen, Zwarte Piet hoeft voor mij niet zo. Maar die ellenlange Zwarte Pieten discussie, die hoefde voor mij tot voor kort al helemaal niet. De discussie die rond 2005 begon bij een paar krantenartikelen in december, en die elk jaar eerder begon en heftiger werd gevoerd, heeft jarenlang niet op mijn interesse kunnen rekenen. De laatste maanden van 2013 is dit veranderd .Ik sprak meer met mensen om me heen over het fenomeen, en nam voor het eerst ook een duidelijk standpunt in over Zwarte Piet. Hoe heb ik deze ommezwaai gemaakt? Hoe is iets waar ik zelf bewust niet mee bezig wilde zijn toch op mijn agenda gekomen? Zijn we in de hedendaagse mediachaos, waarin we van alle kanten bekogeld worden met informatie, nog wel in staat om een eigen mening te vormen?

Het artikel dat jou het meest is opgevallen in de ochtendkrant, is vaak het eerste waar je bij de koffieautomaat een gesprek over aansnijdt. Dit klinkt als een logisch gegeven, maar het begint al meer naar programmering te ruiken als ik het begrip framing erbij betrek. Bedenk maar eens dat de journalistkeuzes heeft  moeten maken bij het maken van het artikel dat jij leest. Er moet gekozen worden om bepaalde aspecten van een onderwerp wel of niet te belichten, wie er aan het woord wordt gelaten, en welke termen er worden gebruikt. Een onderwerp wordt op een bepaalde manier ingekaderd en op die manier de wereld ingestuurd. De kans is groot dat jij als lezer dit kader overneemt. Terwijl jij denkt dat je een objectief nieuwsbericht hebt gelezen en daar zelf een mening uit hebt gevormd, is de kans groot dat jouw mening is opgemaakt uit de normen en waarden, organisatorische beperkingen, en het routinematig handelen van de journalist, oftewel zijn frame.

De Nieuwsmonitor deed in november 2011 een onderzoek naar het aantal artikelen waarin zowel ‘Zwarte Piet’ als het racismeframe in voorkomen per medium. Dagblad Trouw heeft  in die maand maar liefst zeventien artikelen gepubliceerd waarin dit het geval was, de Telegraaf slechts twee. Hier komen we bij het fenomeen ‘mediapriming’. De Trouw-lezer is in deze maand november al zeventien keer in aanraking gekomen met Zwarte Piet in combinatie met het racismeframe, en volgens de theorie van mediapriming – de media bepalen het beoordelingsmaatstaven van de lezer-  betekent dit dat de Trouw-lezer dit frame vaker zal gebruiken bij het beoordelen van een uiting over Zwarte Piet. Eenvoudig gezegd; de Trouw-lezer zal Zwarte Piet vaker als racisme zien dan de Telegraaf-lezer, want  die is maar twee keer in aanraking gekomen met Zwarte Piet in combinatie met het racisme-frame.

Een frame dat de Telegraaf wel heel duidelijk gebruikt is het neerzetten van VN-onderzoeker Verene Shepherd als een incompetente zeurpiet. Zo is ze stelselmatig afgebeeld als een ongeloofwaardige, leugenachtige activiste. Voorbeelden hiervan zijn te vinden in een stuk van de BKB Academie. Framing gebeurt vaak met formuleringen die je niet direct opvallen, maar die bij veelvuldig gebruik toch een bijsmaak aan een geschreven stuk geven, zoals wanneer de Telegraaf over Shepherd zegt: ‘Ondanks de grote morele verontwaardiging van VN-functionaris Verene Shepherd over Zwarte Piet, lijkt de werkgroep die zij leidt nou niet bepaald haast te maken met het onderzoek naar ons Sinterklaasfeest. Het rapport over de kwestie is namelijk pas volgend jaar september klaar.’

De Zwarte Piet discussie sluimert al jarenlang onder de Nederlandse bevolking. Voordat de discussie vorig jaar echt explodeerde werden de argumenten van de tegenstanders van Piet vaak weerlegd door frames als: ‘Het is een traditie’, ‘kinderen hebben geen weet van racisme’ en ‘kinderen vinden Zwarte Piet geinig’. In het begin werden die frames door veel mensen overgenomen. Het zijn ook solide frames: makkelijk te poneren, moeilijk te verwerpen. Ook veel traditionele media namen de frames over. Hoe anders was het in de burgerjournalistiek en de sociale media. Nooit eerder waren de discussies op Facebook, Twitter en de blogs zo fel als aan het eind van 2013. Het was zelfs het meest besproken onderwerp op sociale media in 2013.

Op die sociale media was ook voldoende ruimte om de populistische frames van het pro-Piet kamp om te buigen naar: ‘Het is ook mijn traditie, die mag ik veranderen’, ‘het Sinterklaasfeest moet voor álle kinderen leuk zijn’ en ‘Voor kinderen maakt het niet uit welke kleur Pieten zijn.’ Deze frames werden in de eerste instantie verspreid via de sociale media en vonden zo hun weg naar de traditionele media, die berichten op Facebook en Twitter steeds vaker – maar niet altijd terecht- als ‘de mening van het volk’ presenteren.  Dit zorgde ervoor dat velen, die net zoals ik nog niet echt de moeite hadden genomen om zich in het onderwerp te verdiepen, toch stelling namen in deze kwestie.

Deze ontwikkelingen maken voor mij duidelijk dat je als nieuwsconsument niet op kunt tegen de processen van priming, framing en agendasetting. De media hebben nu eenmaal invloed op het dagelijks debat. Maar om je te kunnen verzekeren van een ‘eigen’ mening, zul je verder moeten kijken dan de krant. Alles wat door een mens wordt vastgelegd verliest direct zijn objectiviteit, en dat is iets waar de verder zo mediawijze Nederlandse maatschappij zich niet van bewust is.

Ook ik heb als beginnend journalist te maken met een frame waarin ik deze boodschap verpak. Bij het schrijven van dit stuk, is het uiteraard voor mij van belang dat veel mensen het lezen, en erdoor geïnformeerd worden. Maar niet al mijn belangen bij dit essay liggen bij jou als lezer. Als ik erbij vertel dat ik voor een vak op school aan een aantal publicaties per jaar moet voldoen, of dat ik de bronnen waaruit dit essay is opgebouwd ook voor mijn scriptie gebruik, lees je dit stuk dan anders? Zo heeft elke journalist zijn eigen belangen en beperkingen bij het schrijven van een stuk.

Met behulp van traditionele en sociale media in combinatie met een portie gezond verstand zijn we allemaal in staat het nieuws vanuit alle mogelijke invalshoeken te bekijken, en zo kan je het concept van framing en priming herkennen en uit de weg gaan .Je bent zelf in staat om de intenties achter een frame van een medium te achterhalen. Door het bestaan van frames te begrijpen, ga je bewuster om met informatie die je binnenkrijgt, en weet je deze beter op waarde te schatten.

Photo: Getty Images

Comments

comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *